ปรากฏการณ์ LISA

วิรัตน์ แสงทองคำviratts.wordpress.com

เรื่องราว “ซูเปอร์สตาร์” สาว ผู้มีพื้นเพอีสาน เป็นปรากฏการณ์ยุคสมัย ว่าด้วยความสัมพันธ์ในโลกซึ่งซับซ้อน

จากเด็กสาวชาวบุรีรัมย์ ผู้มีบิดาบุญธรรมเป็นชาวสวิส กลายเป็นซูเปอร์สตาร์โด่งดังระดับโลก เรื่องดราม่าน่าทึ่งนั้น ได้เริ่มต้นฉากตอนใหม่ เมื่อมองผ่านผลงาน MV ใหม่ “ROCKSTAR” ได้สร้างแรงสั่นสะเทือนไปทั่ว

ก่อนจะไปไกลกว่านั้น ขอย้อนเวลากลับมายังจุดตั้งต้นในช่วงเวลาหัวเลี้ยวหัวต่อระดับภูมิภาค

 

ในช่วงวิกฤตการณ์ทางเศรษฐกิจครั้งใหญ่ซึ่งปะทุขึ้นในไทยเมื่อปี 2540 ใครๆ เรียกว่า “วิกฤตต้มยำกุ้ง” ขณะขยายวงเชิงลบกว้างขวางพอสมควรนั้น อิทธิพลเชิงสร้างสรรค์สัมพันธ์กันมีอยู่ด้วย เมื่อโลกสื่อโซเชียลกำลังก่อตัวขึ้นในโลกตะวันตก อ้างอิง Facebook เปิดกว้างขึ้นในปี 2549 ปีเดียวกัน Tweeter หรือ (X ปัจจุบัน) เปิดตัว

ลลิษา มโนบาล หรือ Lisa เกิดในช่วงนั้น ณ บุรีรัมย์ จังหวัดหนึ่งในภาคอีสานตอนใต้ ใช้ชีวิตเยาว์วัยส่วนใหญ่ในเมืองใหญ่-กรุงเทพฯ กับมารดาและบิดาบุญธรรมชาวสวิส ผู้มีอาชีพเป็นเชฟระดับโลก ผู้ผ่านประสบการณ์ทำงานในเมืองสมัยใหม่หลายที่ทั่วโลก ก่อนจะมาปักหลักเมืองไทย มีบทบาทสำคัญสนับสนุนเชฟอาหารไทยไปทำงานในต่างประเทศ

เธอมีการศึกษาแค่ระดับมัธยมในประเทศไทย พัฒนาตนเองด้วยความฝันใฝ่ในอาชีพ ประหนึ่งกำหนดเส้นทางชีวิตอย่างชัดเจนตั้งแต่ต้น

จะด้วยบังเอิญหรือไม่ก็ตาม เป็นแนวทางก้าวข้าม ทั้งระบบการศึกษาไทยพื้นฐานที่ควรเป็น และอุตสาหกรรมบันเทิงไทยซึ่งผ่านการเติบโตอย่างก้าวกระโดดมาช่วงหนึ่งจนมาถึงขีดจำกัด

แต่อีกมิติเธอกลับเก็บเกี่ยวคุณค่าทางวัฒนธรรมไทย บ่มเพาะพฤติกรรม และบุคลิกเฉพาะตัวที่ดึงดูด

เส้นทางชีวิตจากนั้น ได้ก้าวสู่พรมแดนที่แตกต่าง ในมิติทางวัฒนธรรมอื่น

วัฒนธรรมซึ่งต่อยอดจาก Popular music ย้อนกลับไปยุคหลังสงครามเกาหลี ได้แบ่งแยกเหนือ-ใต้ออกจากกัน ด้วยอิทธิพลจากโลกตะวันตก โดยเฉพาะสหรัฐอเมริกา ซึ่งมีฐานทัพในเกาหลีใต้ ต่อเนื่องมาอย่างยาวนาน

Korean pop หรือ K-Pop ปัจจุบัน ถือเป็นยุคใหม่ เริ่มต้นอย่างคึกคักมากขึ้น หลังสะดุดในช่วงวิกฤตการณ์ทางเศรษฐกิจปี 2540 เช่นกัน K-Pop เฟื่องฟูราวๆ ปี 2546 ได้ขยายอิทธิพลข้ามสู่ญี่ปุ่น ก่อนขยายตัวไปวงกว้างมากขึ้น เป็นปรากฏการณ์ใหม่ ด้วยพลังเชิงขยายแห่งอุตสาหกรรมบันเทิงเกาหลีใต้ หรือบางทีมีคนยกขึ้นว่าเป็น Korean Wave

Lisa เติบโตมาท่ามกลางอิทธิพล K-Pop ได้มาถึงเมืองไทย เมื่ออายุเพียง13-14 เธอได้โอกาสร่วมงานกับธุรกิจบันเทิงเกาหลีใต้ ในนาม YG Entertainment เพิ่งก่อตั้งในยุคใหม่ K-Pop คาบเกี่ยวกับวิกฤตการณ์เศรษฐกิจเดียวกัน

หากเทียบเคียงกรณีไทย อย่าง จีเอ็มเอ็ม แกรมมี่ ถือว่ามาก่อน YG นับทศวรรษ แต่ช่วงนั้นดูเหมือนเผชิญปัญหาอยู่บ้าง ยังต้องใช้เวลาปรับตัวทางธุรกิจ

Lisa ผ่านกระบวนการฝึกฝนในระบบ K-Pop อันเข้มงวด สามารถเปิดตัวด้วยประสบความสำเร็จโด่งดังอย่างรวดเร็ว ใช้เวลาพอๆ กันกับช่วงฝึกฝนราว 5 ปี

เธอกลายเป็นดารา K-Pop ที่โด่งดังที่สุดตามมาตรฐานแห่งยุคสมัย social media จนถึงวันนี้เป็นมาอย่างน้อย 3-4 ปีแล้ว

อีกแง่หนึ่งถือได้ว่าเธอเป็นดาราไทยที่มีชื่อเสียงมากที่สุด อย่างที่ไม่มีใครทำได้มาก่อนในประวัติศาสตร์วงการบันเทิงไทย

ดัชนีหนึ่งอยู่ที่จีนแผ่นดินใหญ่ด้วย ในช่วงเวลาเปิดประตูกว้างขึ้น ท่ามกลางกระแส K-Pop ในเอเชียช่วงปี 2552-2553 ได้ผนวกรวมจีนเข้าไปได้ด้วย สัมพันธ์กับภาวะการเติบโตทางเศรษฐกิจ การเกิดขึ้น และขยายตัวเป็นขบวนบริษัทจีนยุคใหม่

โดยเฉพาะอ้างอิงกรณี Alibaba และ Tencent ก่อตั้งขึ้นท่ามกลางช่วงเวลาพลิกผันและสับสนในภูมิภาค คาบเกี่ยวกับวิกฤตการณ์ทางเศรษฐกิจ “ต้มยำกุ้ง” และการส่งคืน “ฮ่องกง” ให้ทางการจีน (ปี 2540)

โดย Tencent ก่อตั้งขึ้น (ปี 2541) ก่อน Alibaba (ปี 2542) เพียงปีเดียว ทั้งสองอ้างอิง พึ่งพิงบางสิ่งจากโลกตะวันตก

“ก้าวกระโดดครั้งใหญ่ เมื่อ Tencent เข้าตลาดหุ้นฮ่องกง (Stock Exchange of Hong Kong หรือ HKEX) ในปี 2547 …ขณะที่ Alibaba ก้าวไปขั้นใหญ่เข้าตลาดหุ้นนิวยอร์ก (New York Stock Exchange หรือ NYSE) ในปี 2557 กลายเป็นกรณีครึกโครม… กลายเป็นผู้นำ ผู้กำกับ สื่อใหม่ในสังคมจีน…” (อ้างจาก “ค้าปลีกออนไลน์จีน” มติชนสุดสัปดาห์ ฉบับวันที่ 13-19 กันยายน 2562)

ขณะสื่อโซเซียลจีนอย่าง Weibo ของ Alibaba และ WeChat ของ Tencent เปิดตัวขึ้นตามกระแสโลกตะวันตกอย่างกระชั้นในช่วงปี 25452-2554

 

อย่างไรใช่ว่าความสัมพันธ์ระหว่าง K-Pop กับจีน จะราบรื่น ความคุกรุ่นในคาบสมุทรเกาหลีในปี 2559 มีส่วนให้จีนแบน K-Pop จนความสัมพันธ์มีอาการซวนเซไปเป็นปี

เมื่อต้นปี 2563 Lisa เข้าจีนได้ ในบทบาทหลากหลาย และเข้มข้น กลายเป็นจุดเริ่มต้นใหม่

กระแส K-Pop ขึ้นสูงในจีนแผ่นดินใหญ่อีกครั้งหนึ่ง เธอมีกิจกรรมหลายอย่างที่นั่น สร้างสายสัมพันธ์แน่นแฟ้นกับธุรกิจและผู้คนในสังคมจีน ถือเป็นอีกก้าวแห่งความสำเร็จที่น่าสนใจ

รวมทั้งมีความสัมพันธ์อันย้อนแย้ง ตื่นเต้น

“…ดูดราม่ามากขึ้น เมื่อเธอเพิ่งเซ็นสัญญาเป็น brand spokesperson ให้กับผลิตภัณฑ์เครือข่ายธุรกิจใหญ่แห่งสหรัฐอมริกา ซึ่งปักหลักค้าขายในจีนแผ่นดินใหญ่ เรื่องราวที่เป็นไปในช่วงเวลาไม่ปกติอย่างยิ่ง” ผมเคยตั้งประเด็นไว้เมื่อ 4 ปีที่แล้ว (จากเรื่อง Lalisa Manoban มติชนสุดสัปดาห์ ฉบับวันที่ 29 พฤษภาคม 2563)

เกี่ยวข้องกับ Procter & Gamble Company (P&G) เครือข่ายธุรกิจยักษ์ใหญ่สินค้าคอนซูเมอร์ระดับโลก ก่อตั้งมากว่าศตวรรษในสหรัฐอเมริกา มีสินค้าแบรนด์ต่างๆ มากกว่า 300 รายการ มีเครือข่ายทั่วโลกไม่น้อยกว่า 80 ประเทศ เข้าสู่สาธารณรัฐประชาชนจีน ตั้งแต่ในปี 2530 ยุค Deng Xiaoping ผู้สถาปนาแผนการใหญ่ เปิดสู่ยุคสมัยใหม่

P&G กลายเป็นหนึ่งในฐานะผู้นำตลาดสินค้าคอนซูเมอร์ในประเทศจีน สำนักงานใหญ่ระดับภูมิภาคอยู่ที่ Guangzhou มณฑล Guangdong P&G ในจีนมีความสำคัญในภาพใหญ่ สามารถทำรายได้ ราว 1 ใน 10 ของรายได้รวม โดยมีสัดส่วนถึง 30% ของรายได้ทั้งหมดเครือข่าย P&G นอกสหรัฐอเมริกา ขณะตลาดจีนมีบุคลิกที่แตกต่าง รายได้มากกว่า 30% มาจาก e-ecommerce platforms

เมื่อ P&G ในจีน ผ่านช่วงวิกฤตการณ์ COVID-19 มาได้ เรื่องราวความสัมพันธ์ K-Pop กับสังคมจีนเปิดฉากอย่างตื่นเต้น (พฤษภาคม 2563) Lisa มาเป็น brand spokesperson สินค้า P&G ในแบรนด์ Downy ด้วยการเปิดตัวตามแบบฉบับจีนผ่าน Weibo

ปรากฏการณ์เล็กๆ นั้น อยู่ท่ามกลางความสัมพันธ์ไม่ราบรื่นระหว่างสหรัฐ-จีน ในสงครามการค้า “กรณี Lisa ให้ภาพโลกาภิวัตน์อันสมบูรณ์ (perfect )…” ผมเคยว่าในไว้ในตอนนั้น ขณะอีกด้าน ดูเหมือนว่าโลกาภิวัตน์ได้เดินมาไกล จนอาจถึงทางแยก โดยได้ผ่านช่วงเว้นวรรควิกฤตใหญ่ราวๆ 3 ทศวรรษ ตั้งแต่ยุคสงครามเย็น (Cold War) ช่วงเวลาเผชิญหน้าระหว่างอภิมหาอำนาจ สหรัฐอเมริกา-สหภาพโซเวียต ได้แบ่งโลกเป็นขั้วยาวนานพอสมควร (2517-2534)

และแล้วมาถึงจุดเปลี่ยนสำคัญ ช่วงเวลาเจรจาสัญญาใหม่ YG ซึ่งยืดเยื้อเกินควร ภาพสะท้อนหนึ่งถึงข้อจำกัดของ K-Pop ด้วย อีกด้านหนึ่ง สังคมจีนมีมือที่มองเห็น ในการพยายามสร้างสมดุลกระแสสังคม โดยเฉพาะกำกับอิทธิพลสื่อโซเซียลจีนยุคใหม่ รวมทั้งควบคุมกระแสจากโลกภายนอกอย่างเข้มงวดมากขึ้นอีก

ในช่วงเวลาเว้นวรรค พักช่วงนั้น LISA กลับมีบทบาทแตกต่าง สามารถขยับปรับตัวอย่างน่าทึ่ง

(ยังมีต่อ) •

 

วิรัตน์ แสงทองคำ | www.viratts.com