นินทา (2)

ญาดา อารัมภีร

‘นินทา’ คือ นำความชั่วความเลวของผู้อื่นมาพูดมาเล่าสู่กันฟัง แล้ว ‘นินทากาเล’ คือ อะไร

คำว่า ‘นินทา’ และ ‘กาเล’ ความหมายไม่ต่างกัน ดังที่กาญจนาคพันธุ์อธิบายไว้ในหนังสือเรื่อง “สำนวนไทย” ว่า

“เป็นสำนวน หมายความว่า นินทา ในพระอภัยมณีมีกลอนว่า ‘นินทากาเลเหมือนเทน้ำ ไม่ชอกช้ำเหมือนเอามีดมากรีดหิน’ ที่มีคำว่า ‘กาเล’ ติดกับนินทา จะเป็นของมีมาก่อน คือใช้กันมาแล้วแต่โบราณ สุนทรภู่นำมากล่าว หรือว่าเป็นคำของสุนทรภู่เองไม่ทราบ แต่ที่พูดกันว่า ‘นินทากาเลเหมือนเทน้ำ’ นั้นมาจากกลอนของสุนทรภู่แน่ ในพระราชหัตถเลขาพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงมีถึงสมเด็จพระพันปีหลวง มีคำว่า ‘กาเล’ คำเดียวใช้อยู่แห่งหนึ่งว่า ‘แต่เวลานี้ภัยมากที่ไปเล่นด่าเยอรมันต่อหน้าทูต รับสั่งกระซิบบอกว่าโน่นแน่ทูตเยอรมัน ฉันเกลียดมันเต็มทน โกงเหลือกำลัง แล้วเลย กาเล เอมเปอเรอเรื่อยทีเดียว’ คำว่า ‘กาเล’ นี้คือ นินทากาเล’ ซึ่งถ้าไม่ใช่เป็นคำเก่าก็คงเป็นคำของสุนทรภู่ แต่ทรงแยกใช้เหมาะเข้าทีดี”

จำได้ว่ามีเพลงดังในอดีตใช้ชื่อว่า ‘เพลงนินทากาเล’ คุณแจ้ ดนุพล แก้วกาญจน์ ขับร้อง คำร้องของ ‘อารี อุไร’ ทำนองและเรียบเรียงเสียงประสานโดย คุณศรายุทธ สุปัญโญ เนื้อเพลงให้รายละเอียดของการนินทาไว้หลากหลาย ดังนี้

“พูดถึงคนเราพูดกันทุกทุกวันมันแซบหนักหนา

ถ้อยคำซุบซิบและนินทาสิมัน

พูดถึงใครใครสะใจอ๊ะขำดีเป็นที่ขบขัน

แต่เรื่องส่วนตัวนั้นเขามักปิดเงียบเลย

รีบนินทาซะหวังบังเรื่องตัวกลัวเขาเอามาเอ่ย

ปากเคยนินทาก่อน ช้ำ ช้ำ ช้ำ ช่างเขาเราไม่ช้ำ

อันนินทากาเลเหมือนเทน้ำ

ไม่ชอกช้ำเหมือนเอามีดไปกรีดหิน

แม้องค์พระปฏิมายังราคิน

คนเดินดินหรือจะสิ้นคนนินทา

เชื่อคำท่านสุนทรภู่เถิด

ความทุกข์จะไม่เกิด

เมื่อเขานินทาให้เรานั้นได้ยิน

เย็นเถอะเย็นไว้

ไม่นานเท่าไรเขาเป็นต้องหยุดไป

ที่เขานินทาถกกันซะครื้นเครง

โกหกเป็นชุด ชุด ชุด ชุด

ปากยาวยังกะครุฑฝอยจนเหนื่อยเมื่อยเอง

ผู้ใดดีหรือเลวนั้นเป็นที่ตัวใครเหนือใครจะเก่ง

อย่าไปคิดเกรงคำใครเอ่ย

ใครทำยังไงมักได้อย่างนั้น”

 

คนส่วนใหญ่มักจำว่ากลอนต่อไปนี้มาจากนิทานคำกลอนของสุนทรภู่เรื่อง “พระอภัยมณี” ไม่ต่างจากที่เพลงอ้างถึง ทั้งๆ ที่จริงแล้วถูกแค่ครึ่งเดียว

“อันนินทากาเลเหมือนเทน้ำ ไม่ชอกช้ำเหมือนเอามีดไปกรีดหิน

แม้องค์พระปฏิมายังราคิน คนเดินดินหรือจะสิ้นคนนินทา”

จริงอยู่สองวรรคแรกมาจากนิทานคำกลอนเรื่อง “พระอภัยมณี” แม้บางคำจะคลาดเคลื่อนไปจากต้นฉบับ ส่วนสองวรรคหลังน่าจะมีผู้แต่งเติมเข้าไป บางคนยังเปลี่ยนวรรคสุดท้ายว่า ‘มนุษย์เดินดินฤๅจะพ้นคนนินทา’

เรื่องราวก่อนหน้านี้เป็นที่มาของข้อความ ‘อันนินทากาเลเหมือนเทน้ำ ไม่ชอกช้ำเหมือนเอามีดไปกรีดหิน’ นางเกษรา พระธิดาเจ้าเมืองรมจักร ได้ตัดพ้อศรีสุวรรณว่าไม่ควรเข้ามาใกล้ชิดนางถึงในห้อง ทำให้นางเสื่อมเสียเป็นที่ครหา

“เวียนมาไยในห้องให้น้องอาย คนทั้งหลายรู้เรื่องจะเลื่องลือ

น้องจะไปไหนพ้นพระผ่านเกล้า ขอทุเลาแล้วก็ยังไม่ฟังหรือ”

ศรีสุวรรณได้แย้งว่า

“การนินทากาเลเหมือนเทน้ำ ไม่ชอกช้ำเหมือนเอามีดลงขีดหิน

พี่อาสามาสู้กู้แผ่นดิน เขารู้สิ้นแล้วว่ารักภัคินี

แล้วมิหนำซ้ำมารักษาอยู่ เขาก็รู้เฟื่องฟุ้งทั้งกรุงศรี

ครั้นหายไข้ใกล้เคียงกันเพียงนี้ ว่าจู้จี้เสียใจกระไรเลย”

ความหมายคือ ต่อให้ถูกนินทาอย่างไรก็ไม่เกิดผล จะกลัวคนนินทาไปทำไม ใครเขาอยากนินทา อย่าไปสนใจเสียก็หมดเรื่อง เพราะความเป็นไประหว่างสองเราก็กระจ่างใจคนทั้งหลายอยู่แล้ว

จะ ‘นินทา’ หรือ ‘นินทากาเล’ ความหมายครือๆ กัน เลือกใช้ตามใจชอบ

นินทามีสารพัด ฉบับหน้าอย่าพลาด •

 

จ๋าจ๊ะ วรรณคดี | ญาดา อารัมภีร