ประวัติ “บ้านศาลาแดง” จากการถูกทิ้งร้าง ก่อนรีเทิร์น

ปริญญา ตรีน้อยใส

มองเรื่องราว บ้านศาลาแดง ของเจ้าพระยาสุรศักดิ์มนตรี ที่ได้รับพระราชทาน ต่อมาได้ถวายคืน และถูกทิ้งร้างไปแล้วนั้น

ต่อมา เมื่อครั้งที่พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เสด็จพระราชดำเนินไปทรงเยี่ยมเจ้าพระยายมราช (ปั้น สุขุม) เสนาบดีกระทรวงนครบาล หลังจากเกิดป่วยหนัก จนอาการทุเลาแล้วนั้น ทรงทอดพระเนตรเห็นบ้านที่บางขุนพรหม ดูคับแคบ ซอมซ่อไม่สมเป็นบ้านของเสนาบดี

จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ พระราชทาน บ้านศาลาแดง ที่ทรงมีพระราชปรารภว่า

…เจ้าพระยายมราชได้รับราชการมาโดยลำดับ

จนได้รับตำแหน่งเสนาบดี กระทรวงนครบาล

นับว่าเป็นผู้ที่ได้ทำประโยชน์ให้แก่บ้านเมือง

จึงยกที่รายนี้ให้เป็นสิทธิ์แก่เจ้าพระยายมราช

เป็นบำเหน็จตลอดจนชั่วบุตร์และหลาน…

บ้านศาลาแดง จึงฟื้นคืนสู่ความรุ่งเรืองอีกครั้ง ด้วยเจ้าพระยายมราช ได้ปรับปรุงซ่อมแซมอาคารและพื้นที่จนสวยงาม กลายเป็นสถานที่สำหรับถวายการรับรองพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ยังรวมถึงพระบรมวงศานุวงศ์ เจ้านาย ตลอดจนงานเลี้ยงรับรองทูตานุทูต แขกชาวต่างประเทศ และคหบดีต่างๆ

ซึ่งรวมทั้งงานเลี้ยงสำคัญงานหนึ่ง ที่เกิดขึ้นในวันที่ 18 กันยายน พ.ศ.2463 เมื่อเจ้าพระยายมราช (ปั้น สุขุม) ได้ขอพระราชทานจัดเลี้ยง ในโอกาสฉลองอภิเษกสมรสของสมเด็จพระเจ้าน้องยาเธอ เจ้าฟ้ามหิดลอดุลยเดช กรมขุนสงขลานครินทร์ สมเด็จพระมหิตลาธิเบศร อดุลยเดชวิกรม พระบรมราชชนก กับนางสาวสังวาล ตาละลัฏ สมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี

บ้านศาลาแดง เมื่อมาอยู่ในความครอบครองของเจ้าพระยายมราชนั้น นอกจากเรือนใหญ่ที่ได้รับการดูแลรักษาเป็นอย่างดีแล้ว ยังรวมไปถึงอาคารอื่นที่สร้างเพิ่มขึ้น แม้ว่าในตอนแรกมีผู้อยู่อาศัยจำนวนไม่มาก แต่ต่อมามีจำนวนเพิ่มมากขึ้น ด้วยข้าราชการและญาติมิตรจะส่งลูกหลานมาขออาศัยเพื่อศึกษาต่อในกรุงเทพฯ หรือมาเรียนรู้ให้เจ้าพระยายมราชฝึกหัดใช้สอยเพื่อเข้ารับราชการ

จนจำนวนผู้คนที่อาศัยอยู่ในบ้านศาลาแดงเพิ่มมากกว่าร้อยคน

สําหรับสามัญชนคนธรรมดา บ้านคือที่พำนักอาศัยของครอบครัว

แต่สำหรับเสนาบดีผู้บริหารแผ่นดิน บ้าน จึงกลายเป็นสถานที่ราชการรองรับภารกิจต่างๆ นอกเหนือจากการอยู่อาศัยทั่วไป ในกรณีของบ้านศาลาแดง ของเจ้าพระยายมราช คงเปรียบเทียบในปัจจุบันคือ จวนผู้ว่าการกรุงเทพมหานคร

ด้วยเหตุนี้ บ้านศาลาแดง ในครั้งนั้น จึงเป็นทั้งที่อยู่อาศัยของคนในครอบครัว ญาติ ไปจนถึงบริวารที่มาขออาศัย เป็นทั้งสถานที่ทำการ และเป็นทั้งสถานที่เลี้ยงรับรอง ในยุคสมัยที่ยังไม่มีโรงแรมหรูเช่นในปัจจุบัน

เรื่องราวมากมายที่เกิดขึ้นในบ้านศาลาแดง ในยุครีเทิร์น จึงกลายเป็นต้นทางของกิจการและกิจกรรมต่างๆ ในพื้นที่ต่อเนื่องเรื่อยมาจนถึงปัจจุบัน •