ความเข้าใจผิดๆ เกี่ยวกับ ยี่โถ กับโควิด-19? : สรรพคุณทางยาค่อนข้างจำกัด เพราะมีพิษต่อมนุษย์-สัตว์

สมุนไพรเพื่อสุขภาพ/โครงการสมุนไพรเพื่อการพึ่งตนเอง มูลนิธิสุขภาพไทย www.thaihof.org

ยี่โถ กับโควิด-19?

 

ทุกวันนี้ใครๆ ก็ได้รับอิทธิพลของข่าวสารในโลกโซเชียล จนข้อมูลจริงหรือเท็จปะปนกัน

หลายครั้งเป็นเพียงข้อมูลเบื้องต้น แต่ข้อความที่ส่งกระจายทำให้นึกคิดว่าเป็นข้อมูลสมบูรณ์แท้ไปแล้ว เช่น มีการแชร์ข้อความว่า “ต้นยี่โถสามารถนำมาใช้เป็นสมุนไพรป้องกันโควิด-19”

จากการสืบค้นข้อมูลพบว่า มีนักวิจัยหลายกลุ่มที่พยายามทำการทดลองหาสารสกัดจากใบยี่โถเพื่อนำมาใช้ทั้งการรักษาและผลิตวัคซีน

แต่ทุกการทดลองพบว่าสารจากต้นยี่โถมีความเป็นพิษมาก ไม่เหมาะสมที่จะนำมาใช้ในคน การทดลองเหล่านี้จึงยุติไป

จึงขอให้เข้าใจตรงกัน อย่าไปหลงเข้าใจผิดตามโลกออนไลน์

อย่างไรก็ตาม ถือโอกาสเสนอเรื่องราวเกี่ยวกับยี่โถ เพื่อให้ท่านได้รู้จักไม้ชนิดนี้ดียิ่งขึ้น

 

ยี่โถมีถิ่นกำเนิดในแถบทะเลเมดิเตอร์เรเนียนของแอฟริกาและยุโรป ต่อมาได้แพร่กระจายไปถึงทางตะวันตกของอนุทวีปอินเดีย เมียนมา และจีน สันนิษฐานว่ามีการแพร่เข้ามาในไทยโดยชาวจีนเมื่อปลายรัชกาลที่ 2 หรือต้นรัชกาลที่ 3 ช่วงปี พ.ศ.2352-2364

ยี่โถ จัดป็นไม้พุ่มที่มีความสูงประมาณ 2 เมตร เปลือกของลำต้นมีสีเทาเรียบ มียางสีขาวคล้ายน้ำนม

ใบยี่โถ เป็นใบเดี่ยว มีรูปร่างรี ปลายและโคนใบแหลมคล้ายหอก ขอบใบเรียบหนาแข็ง มีสีเขียวเข้ม

เนื่องจากมีการพัฒนาพันธุ์ให้เป็นไม้ดอกไม้ประดับเพื่อความสวยงาม จึงพัฒนาพันธุ์จนได้ดอกที่มีหลากสี เช่น ชมพู แดง ส้ม เหลือง ขาว เป็นต้น และยังมีทั้งดอกซ้อนและดอกชั้นเดียว

โดยดอกที่มีชั้นเดียวจะมีกลีบดอก 5 กลีบ เวลาดอกบานจะมีกลิ่นหอม เมื่อดอกผสมกับเกสรและร่วงหลุดไปจะติดผลดอกละ 2 ฝัก เมื่อแก่เปลือกแข็งจะแตกออก และมีเมล็ดอยู่ภายในจำนวนมากซึ่งมีขนคล้ายๆ เส้นไหมติดอยู่ทำให้ลอยลมไปได้ไกล

ต้นยี่โถนี้สามารถออกดอกได้ทั้งปี และสามารถปลูกได้ทุกที่ ขึ้นได้ทุกสภาพดิน จึงเป็นไม้ประดับเห็นได้ทั่วไป ขยายพันธุ์ด้วยการเพาะเมล็ด การปักชำกิ่ง หรือตอนกิ่ง

เป็นพืชที่ปลูกง่ายและทนทาน

ในท้องถิ่นภาคเหนือเรียกยี่โถ ว่า “อินโถ”

ยี่โถมีชื่อสามัญในภาษาอังกฤษว่า Oleander, Sweet Oleander, Rose Bay ชื่อวิทยาศาสตร์ Nerium oleander L. อยู่ในวงศ์ Apocynaceae

 

ประโยชน์ด้านสมุนไพรนั้น มีรายงานว่าสามารถใช้ส่วนต่างๆ ของยี่โถทำยาได้

เช่น ใช้ใบเป็นยาบำรุงและรักษาโรคหัวใจ ปรับชีพจรให้เป็นปกติ แต่มีความเป็นพิษสูง ควรใช้ด้วยความระมัดระวัง

ผลใช้เป็นยาขับปัสสาวะ

ดอกยี่โถมีสรรพคุณช่วยแก้อาการปวดศีรษะและช่วยแก้อาการอักเสบ

รากและเปลือกใช้เป็นยาทาภายนอก ช่วยรักษากลากเกลื้อน แผลพุพองได้

ในต่างประเทศก็มีภูมิปัญญาในการใช้ยี่โถเพื่อเป็นยาสมุนไพรด้วย เช่น ในแทนซาเนียใช้ใบสดชงกับน้ำร้อนดื่มเป็นยาต้านแบคทีเรีย

ในแอฟริกาใต้ใช้เป็นยาทำแท้ง

ในอิหร่านนำสารสกัดที่ได้จากใบแห้งไปใช้เป็นยาบำรุงหัวใจ ขับปัสสาวะในกรณีที่มีอาการบวมน้ำ

ในคิวบา มาเลเซียใช้ยี่โถในการรักษาเนื้องอก

ในอินเดียและบังกลาเทศใช้เป็นยาต้านแบคทีเรีย

 

เนื่องจากต้นยี่โถนั้นเป็นพิษต่อมนุษย์และสัตว์อย่างมาก จึงนำมาใช้เป็นสรรพคุณทางยาได้ค่อนข้างจำกัด

ในวงการแพทย์แผนไทยนั้นมีการใช้ใบยี่โถมาปรุงเป็นยาบำรุงหัวใจ แต่ต้องมีความระมัดระวังสูงมาก เพราะมีรายงานว่าผู้ที่กินใบยี่โถเข้าไปนั้นจะมีอาการปวดศีรษะ คลื่นไส้ อาเจียน เพ้อคลั่ง หัวใจเต้นอ่อน ท้องเสีย ความดันเลือดลดลง ตาพร่ามัว มองเห็นไม่ชัด และถึงขั้นเสียชีวิตได้เลย

จึงต้องให้แพทย์ผู้เชี่ยวชาญเท่านั้นที่สามารถปรุงยาได้ ห้ามนำมาใช้เองเด็ดขาด

ในอินเดียเคยพบว่าสัตว์ที่กินใบยี่โถ เช่น วัว ควาย ม้า แพะ แกะ แล้วเป็นพิษถึงตาย หรือแม้แต่คนที่กินเนื้อย่างเสียบด้วยไม้ยี่โถก็เป็นพิษจนหมดสติ

รวมไปถึงน้ำผึ้งจากดอกยี่โถก็ยังเป็นพิษที่มีอันตรายร้ายแรงมากเช่นกันและไม่ควรกิน

ด้วยเหตุนี้จึงได้มีการนำใบยี่โถมาใช้ทำเป็นยาเบื่อหนูและยาฆ่าแมลง

ดังจะเห็นได้ว่าเมื่อ 4-5 ปีก่อน มีคนเอากิ่งของยี่โถมามัดขายตามข้างทาง เรียกว่า “ไม้ไล่หนู” แต่จะต้องไม่เป็นไม้แก่หรือไม่มีน้ำยาง มิฉะนั้นจะใช้ไม่ได้ผล

 

ตามความเชื่อโบราณแนะนำว่า ลูก-หลานบ้านใครที่เป็นคนหัวดื้อ หัวซน ไม่ค่อยเชื่อฟัง พ่อ-แม่จะใช้กิ่งของยี่โถที่มีความเหนียวมาตีลูก เพราะเชื่อว่าจะช่วยให้ลูก-หลานเชื่อฟัง เลิกดื้อ เลิกซน กลายเป็นเด็กดี เรียนหนังสือเก่ง

อาจเป็นไปได้แต่ไม่เป็นที่พิสูจน์ยืนยันว่า เด็กที่ซนและดื้ออาจมีระดับฮอร์โมนหรือสารเคมีบางอย่างในร่างกายที่สูงกว่าปกติหรือไม่สมดุล การถูกตีด้วยไม้ยี่โถอาจทำให้ได้รับสารพิษของยี่โถในปริมาณน้อยๆ อาจไปทำให้เด็กสงบจิตใจลงได้

แต่ไม่ได้ส่งเสริมให้ทำโทษเด็กด้วยการตีนะ เพียงเล่าให้รู้ในวัฒนธรรมความเชื่อของสังคมในอดีต

สรุปความ ไม้ยี่โถก็เป็นสมุนไพรที่ใช้ประโยชน์ได้ด้วยความระมัดระวัง เป็นต้นไม้ที่มีความเป็นพิษมากเกินกว่าที่จะนำมาใช้เป็นยารักษาโควิด-19 ตามที่มีนักวิทยาศาสตร์ได้ตั้งสมมุติฐานเอาไว้

บทความก่อนหน้านี้‘อนุทิน’ ยันวัคซีนไม่ขาดช่วงแน่! ชี้หลังส่งถึงทุกจังหวัด สธ.ก็หมดหน้าที่
บทความถัดไปสรรพคุณ ฟ้าทะลายโจรราชาแห่งรสขม